Landelijke expertisecentra cultureel erfgoed

Dit nieuwe type beleidsinstrument wordt beschreven als een netwerkorganisatie. Zoals elke landelijk gesubsidieerde erfgoedorganisatie moet een expertisecentrum een ankerfunctie vervullen binnen de cultureel-erfgoedgemeenschap waar het deel van uitmaakt: “een groep van organisaties en personen die een bijzondere waarde hechten aan specifieke aspecten van het cultureel erfgoed en die deze aspecten wensen door te geven aan toekomstige generaties.” De specifieke rol die een expertisecentrum binnen die erfgoedgemeenschap opneemt, is die van een dienstverlenende organisatie. Een expertisecentrum zet zich in om rond een bepaalde erfgoedspecialisatie of rond een bepaald thema (of thematische cluster) de actoren in het veld te begeleiden en brengt ook internationale expertise binnen. De doorstroming van kennis en expertise staat centraal in de missie van een expertisecentrum.

Landelijke expertisecentra cultureel erfgoed zijn knooppunten voor kennisdeling en expertise-uitwisseling, het zijn bemiddelaars tussen het cultureel erfgoed en de zorg ervoor en de ontsluiting ervan. Ze staan ten dienste van cultureel-erfgoedorganisaties maar ook van cultureel-erfgoedbeheerders die vaak eerder toevallig een collectie cultureel erfgoed bezitten en die de zorg voor het cultureel erfgoed niet als kerntaak hebben. Ze hebben als doel om vanuit een intermediaire positie binnen hun erfgoedgemeenschap aanwezige expertise breed inzetbaar te maken, om ontbrekende expertise te ontwikkelen, via (internationale) netwerking binnen te halen en te laten doorstromen naar alle belanghebbende erfgoedactoren in Vlaanderen. Een expertisecentrum speelt dus in op concrete en acute noden en behoeften in het erfgoedveld en heeft een voldoende flexibele structuur en werking om via monitoring en herpositionering het eigen takenpakket up-to-date en relevant te houden.

In het Cultureel-erfgoeddecreet van 2008 heeft de Vlaamse overheid de mogelijkheid voorzien om ook landelijke expertisecentra te erkennen en te subsidiëren. Om in aanmerking te komen voor een werkingssubsidie, moet het landelijke expertisecentrum voor cultureel erfgoed voldoen aan een aantal voorwaarden. De regelgeving en een overzicht van erkende en gesubsidieerde expertisecentra wordt gepubliceerd op de website van het agentschap Kunsten en Erfgoed.

Om als netwerkorganisatie te kunnen opereren moet een landelijk expertisecentrum een voldoende breed draagvlak binnen de erfgoedsector hebben. Dit draagvlak strekt zich in twee richtingen uit: enerzijds een voldoende breed draagvlak voor het verder ontwikkelen van de expertise (bijdrage van andere organisaties met deelexpertise of verwante kennis) en anderzijds een voldoende breed draagvlak voor het verspreiden van expertise (bijdrage aan de ontwikkeling in het veld en bij organisaties die nood hebben aan die specifieke expertise). Alle organisaties die zorgen voor dit voldoende breed draagvlak vormen de cultureel-erfgoedgemeenschap van het landelijke expertisecentrum. De Vlaamse overheid ziet de collectiebeherende organisaties binnen het cultureel-erfgoedveld daarbij als een cruciaal deel van het netwerk, omdat zij instaan voor het behoud en beheer van het roerend erfgoed waarrond de erfgoedgemeenschap gevormd wordt. De werking van een thematisch georiënteerd expertisecentrum moet dan ook wederzijds aantoonbaar complementair zijn aan die van landelijk erkende collectiebeherende instellingen met verwante thematische affiniteit. Ook andere maatschappelijke actoren zoals universiteiten, (kerk)fabrieken, socioculturele organisaties of privéverzamelaars kunnen deel uitmaken van het draagvlak van een expertisecentrum. De kerntaak van een expertisecentrum als netwerkorganisatie situeert zich altijd binnen een context van de zorg voor of het omgaan met het cultureel erfgoed. Hierdoor werkt het landelijke expertisecentrum cultureel erfgoed mee aan de realisatie van de doelstellingen van het cultureel-erfgoedbeleid.

Meer weten

• Regelgeving voor cultureel-erfgoedorganisaties
• Overzicht van erkende expertisecentra

© Foto's: FARO, Bart Van der Moeren