Erfgoedbibliotheken

Collectie boeken (C) Vlaamse Erfgoedbibliotheek vzw - Foto: Stefan Tavernier

Een ‘erfgoedbibliotheek’ (bibliothèque patrimoniale, heritage library) is een bibliotheek die een cultureel en/of wetenschappelijk belangrijk documentair patrimonium van geschreven, gedrukte, gedigitaliseerde en elektronische publicaties bewaart, beheert, bibliografisch ontsluit en beschikbaar stelt. Deze functie kan ofwel de uitsluitende opdracht van de bibliotheek zijn, of een gedeelte van de opdracht van de bibliotheek (bibliotheken die ook een bewaarcollectie beheren). De termen ‘bewaarbibliotheek’ en ‘erfgoedbibliotheek’ worden courant gebruikt, maar in de context van het Vlaamse erfgoedbeleid hanteert men bij voorkeur de term ‘erfgoedbibliotheek’, omdat hun rol breder is dan enkel het bewaren van collecties. Het veld van de erfgoedbibliotheken in Vlaanderen omvat veel verschillende types van instellingen en organisatievormen. Onderzoek wees uit dat er minstens 250 erfgoedbibliotheken of bibliotheken met een bewaarcollectie in Vlaanderen zijn. Het zwaartepunt vormen enerzijds de bibliotheken bij universiteiten, hoger onderwijsinstellingen, conservatoria, academies, wetenschappelijke instellingen, enz. en anderzijds bij erfgoedinstellingen zoals archiefinstellingen en musea, die ook documentaire bewaarcollecties beheren. Daarnaast bevindt zich documentair patrimonium bij o.a. kloosters en kerkelijke instellingen en bij diverse overheids- en culturele instellingen.

Leeszaal Collectie boeken (C) Vlaamse Erfgoedbibliotheek vzw - Foto: Stefan TavernierAls collectiebeherende erfgoedinstelling beheren erfgoedbibliotheken een rijk geheel van collectiematerialen: schriftmaterialen uit de oudheid, handschriften uit de middeleeuwen, (post)incunabelen of wiegedrukken (eerste drukken 15e eeuw), gedrukte publicaties zoals boeken, ‘efemera’ (pamfletten, vlugschriften ...), reeksen van kranten of andere periodieke publicaties, partituren en bladmuziek, ‘grijze literatuur’ (onderzoeksrapporten, overdrukken …), enzovoort. Maar ook archivalisch of cartografisch materiaal zoals affiches, officiële aktes, foto’s en ander beeldmateriaal. De erfgoedbibliotheken staan ook stevig met hun beide benen in de 21e eeuw: de digitale informatievoorziening is voor hen cruciaal. Daartoe behoort ook de opdracht voor het op lange termijn bewaren van ‘digital born’ publicaties (elektronische publicaties zoals e-books, elektronische tijdschriften …). De erfgoedbibliotheek ontwikkelt een collectiebeleidsplan waarin ze haar visie op de (digitale) collectie omschrijft en een collectiebeleid uittekent. Als publiek toegankelijke bibliotheken werken zij vooral voor studenten, onderzoekers of andere professionele doelgroepen, maar ook voor alle geïnteresseerde gebruikers met een historische interesse. Zij organiseren ook tentoonstellingen, lezingen en rondleidingen voor het brede publiek.

Mooi verlucht boek Collectie boeken (C) Vlaamse Erfgoedbibliotheek vzw - Foto: Stefan TavernierErfgoedbibliotheken kunnen erkend worden onder het Cultureel-erfgoeddecreet via het behalen van een kwaliteitslabel. Zij kunnen geen werkingssubsidies ontvangen maar wel projectsubsidies verwerven. Het Cultureel-erfgoeddecreet erkent en subsidieert de Vlaamse Erfgoedbibliotheek. De vzw Vlaamse Erfgoedbibliotheek, opgericht in 2008, telt zes leden: de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience, de Universiteitsbibliotheek Antwerpen, de Stadsbibliotheek Brugge, de Universiteitsbibliotheek Gent, de Universiteitsbibliotheek Leuven en de Provinciale Bibliotheek Limburg. Ze is het ankerpunt voor de volledige erfgoedgemeenschap rond geschreven, gedrukte en digitale collecties bewaard in Vlaamse erfgoedbibliotheken en versterkt deze erfgoedgemeenschap door communicatie op alle niveaus, door de ontwikkeling van expertise en door de realisatie van projecten rond deze collecties. Een van hun realisaties is Flandrica.be, een website met letterschatten uit Vlaamse erfgoedbibliotheken waar op een inspirerende en intuïtieve manier kennis gemaakt wordt met het vaak onbekende culturele erfgoed in onze bibliotheken.

Meer weten


© Foto's: Vlaamse Erfgoedbibliotheek vzw - Stefan Tavernier