Musea

Bezoeker in het Rockoxhuis (c) Erfgoeddag, Philippe DebroeDe International Council of Museums (ICOM) definieert musea als volgt: “Een museum is een permanente instelling, zonder winstbejag, toegankelijk voor publiek, die ten dienste staat van de gemeenschap en haar ontwikkeling. Een museum verwerft, behoudt, onderzoekt, presenteert, documenteert en geeft bekendheid aan de materiële en immateriële getuigenissen van de mens en zijn omgeving, voor doeleinden van studie, educatie en genoegen.” (Nederlandse vertaling van ICOM Statutes art. 3 para.1)

Het verzamelen, bewaren, onderzoeken en het toegankelijk maken van collecties vormen met andere woorden de basisfuncties van een museum. Om deze optimaal te kunnen vervullen, trachten musea voldoende garanties in te bouwen op het vlak van management, infrastructuur, toegankelijkheid, financiële en personele middelen, en nemen ze de nodige deontologische regels in acht. De Vlaamse overheid kan aan musea die op deze terreinen aan bepaalde kwaliteitsnormen voldoen een kwaliteitslabel toekennen.

De Vlaamse overheid voorziet structurele werkingsmiddelen voor de instellingen van de Vlaamse Gemeenschap, met name het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten te Antwerpen, het Museum voor Hedendaagse Kunst te Antwerpen en het Kasteel van Gaasbeek, en voor musea die ingedeeld zijn bij het Vlaamse niveau. Ook samenwerkingsverbanden van musea, zoals de Vlaamse Kunstcollectie, Lukas en Contemporary Art Heritage Flanders worden door de Vlaamse overheid gesubsidieerd. De regelgeving omtrent de subsidiëring van musea en andere collectiebeherende cultureel-erfgoedorganisaties is ondergebracht in het Cultureel-erfgoeddecreet (2012).

In het Brussels Hoofdstedelijk Gewest treffen we het gros van de federale musea aan, die worden ondersteund vanuit het Federale Wetenschapsbeleid: de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België, de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis, het Koninklijk Museum voor Natuurwetenschappen …

Poppen in depot (c) FARO, Bart Van der MoerenMaar ook andere overheden, met name de Vlaamse Gemeenschapscommissie, de provinciebesturen en steden en gemeenten bieden musea financiële, logistieke en/of personele ondersteuning aan. Niettegenstaande bevinden er zich tal van kleinere musea in het museale landschap van Vlaanderen en Brussel die beschouwd kunnen worden als private initiatieven. Vele musea die tot deze laatste categorie behoren, werken doorgaans (enkel) met vrijwilligers. Vlaanderen telt bijvoorbeeld talloze heemkundige en volkskundige musea.

Het museumlandschap in Vlaanderen en Brussel kunnen we op zijn minst gevarieerd noemen. Musea leggen zich toe op talrijke thema’s of disciplines (schone kunsten, natuurwetenschappen, cultuurgeschiedenis, techniek, hedendaagse kunsten …). Ook de grootte van collecties en het werkingsgebied is verschillend. Concentraties van grote, en doorgaans ook meer geprofessionaliseerde, instellingen vinden we vooral terug in de steden.

Musea in Vlaanderen en Brussel besteden veel aandacht aan hun maatschappelijke opdracht en aan hun publieke rol. Zo vormt het onderwijs een belangrijke doelgroep voor het merendeel van de musea. Via evenementen of acties, zoals bijvoorbeeld museumnocturnes of museumnachten, Erfgoeddag, Krokuskriebels … , trachten zij een nieuw publiek te bereiken. Bovendien schakelen musea zichzelf ook steeds meer in het geheel van vrijetijdsnetwerken en toeristische contexten in.

Kinderen in het museum (c) FARO, Bart Van der MoerenDe afgelopen jaren ontwikkelden musea eveneens een sterk oog voor diversiteit en voor maatschappelijk kwetsbare groepen zoals bijvoorbeeld gezinnen met jonge kinderen. Ook aan (lokale) gemeenschappen wordt steeds meer aandacht besteed. Met dit alles volgen musea in Vlaanderen en Brussel een wereldwijde trend, namelijk de evolutie van musea van objectgerichte naar publieksgerichte instellingen.

Naast de publiekswerking en het toegankelijk maken van collecties is er ook een intensieve en omvangrijke werking die zich afspeelt achter de schermen van musea. Het verzamelen, bewaren en onderzoeken zijn functies die eveneens elk een hoge mate van expertise vereisen, en dit op heel uiteenlopende gebieden.

Gespecialiseerde kennis en ervaringen worden in vele vormen verspreid. Goede praktijken, nieuwe onderzoeksresultaten en methoden worden gedeeld, wat essentieel is voor een optimale werking. Kortom, alle basisfuncties van musea zijn sterk met elkaar verweven en beïnvloeden elkaar.

Musea in Vlaanderen verenigen zich in ICOM Vlaanderen. Musea in Brussel kunnen zich aansluiten bij de Brusselse Museumraad. Beide overkoepelende vakorganisaties werken rond allerlei aspecten van het museumberoep en/of zetten overkoepelende acties voor museumprofessionals of voor het publiek op.

Meer weten?


© Foto's: Erfgoeddag, Philippe Debroe / FARO, Bart Van der Moeren