Vlaamse interbellum-propaganda: Met onze jongens aan den IJzer

Wanneer Clemens De Landtsheer in 1928 zijn film Met onze jongens aan den IJzer maakte,  had hij nauwelijks enige filmervaring. Hij was secretaris van het IJzerbedevaartcomité, oud-strijder van de Eerste Wereldoorlog en ging in opdracht van zijn organisatie een film maken die ten dienste staat van de Vlaamse zaak, een Vlaamse propagandafilm.

Na vier gruwelijke jaren kwam op 11 november 1918 een einde aan de Eerste Wereldoorlog. Tien jaar later maakte de oud-strijder Clemens De Landtsheer zijn film over de 'Groote Oorlog': Met Onze Jongens aan den IJzer. De film was geen triomfantelijke terugblik, maar een bittere aanklacht, waarin het lijden van 'onze jongens', van de gewone frontsoldaten, centraal stond. Het was ook geen objectieve documentaire, want als secretaris van het Ijzerbedevaartcomité behoorde Clemens de Landtsheer tot een beweging met een politieke agenda. Zijn film bevatte een mix van authentieke en geënsceneerde beelden, voorzien van tendentieuze commentaar. Dat maakt van dit flamingante pamflet een fascinerend filmdocument.

De Landtsheer maakte hiervoor hoofdzakelijk gebruik van archiefmateriaal uit de Eerste Wereldoorlog, aangevuld met geënsceneerde beelden uit bestaande fictiefilms. Zijn film was geen neutrale terugblik op de ‘Groote Oorlog’, maar had de bedoeling een zeer specifieke visie op de Eerste Wereldoorlog te helpen ondersteunen. Een visie waarin het lijden van Vlaamse frontsoldaten centraal stond, waarin sociale wantoestanden uit de Eerste Wereldoorlog om politieke redenen werden gemythologiseerd.

Met Onze Jongens aan den IJzer werd tijdens het interbellum ruim 400 maal vertoond. Dit succes inspireerde De Landtsheer tot de oprichting van de firma Flandria Film die tussen 1929 en 1940 heel wat films produceerde en distribueerde.

Met Onze Jongens aan den IJzer kwam uit in 1928, maar werd nadien herhaaldelijk bewerkt en aangevuld. In 2008 bracht het Koninklijk Filmarchief uit op dvd, en dit is de definitieve kleurenversie van 1933, in een restauratie van Noël Desmet. Het klankspoor is gebaseerd op de originele 78-toeren fonoplaten waarmee De Landtsheer zijn vertoningen sonoriseerde. In de extra's op deze dvd plaatsen Daniël Biltereyst en Roel Vande Winkel dit unieke experiment in zijn historische context.

Leestips: VANDE WINKEL (Roel) en BILTEREYST  (Daniël), Filmen voor Vlaanderen. Vlaamse Beweging, propaganda en film. Antwerpen, ADVN, 2008, s.p. Lees ook het Wikipedia-artikel. Of neem eens een kijkje op de detailpagina's van de Cinematek.

Afbeeldingen: screenshots uit de film (c) Cinematek