De Eroica van Beethoven

In 1804 voltooide Ludwig van Beethoven zijn derde symfonie, de 'Eroica', letterlijk: de 'heroïsche'. De symfonie kwam er op het moment dat hij uit een diep dal van depressie terug aan de oppervlakte was geraakt. Hij had immers moeten aanvaarden dat hij volledig doof zou worden. Maar vanwaar die naam, de 'Eroica'?

Zijn 'Testament van Heiligenstadt' (1802) is de weerklank van die moeilijke tijd waarin hij zelfs dacht aan zelfmoord. Toch is de derde symfonie enorm levenslustig en passeren zowat alle aspecten van het gevoelsleven de revue. Nochtans deed ze heel wat stof opwaaien bij de eerste uitvoering: eerst en vooral vanwege de lengte, want ze was langer dan eender welke andere ooit gecomponeerd, maar ook door de manier waarop hij omgaat met de klassieke vormen. De doorwerking en coda van het eerste deel zijn heel uitgebreid, Beethoven haalt de vormschema’s door elkaar want als langzaam deel kiest hij een treurmars. Het scherzo vervangt het vroegere menuet en het laatste deel is een thema met variaties. Het langzaam deel en de finale zijn bewust geplaatst voor hun dramatisch effect: deze symfonie vraagt om in zijn geheel beluisterd te worden.

De 'Eroica' werd oorspronkelijk opgedragen aan Napoleon Bonaparte die voor Beethoven de idealen van de Franse revolutie verpersoonlijkte, ze droeg als ondertitel Sinfonia Grande, intitolata Bonaparte. Maar toen Beethoven hoorde dat die zich tot keizer gekroond had, kraste hij de naam van Napoleon zo heftig van het titelblad dat er een gat achterbleef en maakte ervan Sinfonia Eroica, composta per festeggiare il sovvenire di un grand’ Uomo (letterlijk: de Heroïsche symfonie, geschreven voor de feestelijke nagedachtenis van een Groot Man). De 'Eroica' is inderdaad een revolutionair opus, een omwenteling in de muziekgeschiedenis want ze betekent meteen de overgang naar de grote romantische periode. Beethoven droeg het werk uiteindelijk op aan vorst Franz Joseph Maximilian von Lobkowitz. De eerste uitvoering vond plaats in Wenen op 7 april 1805.

Welke 'heldenmuziek' breng jij op Erfgoeddag ten gehore? 

Leestip:
KNEVEL (Paul) en VAN DER BURGH (Marg), Muziek, Oorlog en Vrede. Muzikaal commentaar op vijf eeuwen oorlog, Bussum – Delft, Thoth – Legermuseum, 2001, 128p.

Afbeeldingen:
(Bovenaan) Portret van Beethoven door W.J. Mähler, 1804 (c) Archiv für Kunst und Geschichte, Berlijn.
(Onderaan) 'Le Premier Consul franchissant les Alpes au col du Grand-Saint-Bernard', een schilderij van Jacques-Louis David uit 1800, (c) Schloß Charlottenburg, Berlijn.

Beluister hieronder een fragment van de 'Eroica' met de New York Philharmonic o.l.v. Leonard Bernstein.