Ondersteuning

De doeltreffendheid van het veiligheidszorgplan hangt in zeer grote mate af van de kwaliteit van de interne organisatie. Zoals we hierboven al onderstreepten moet elke dienst, instelling of organisatie die verantwoordelijkheid draagt over erfgoed, veiligheidszorg inschrijven als een kerntaak. Dit heeft personele, materiële, organisatorische en financiële consequenties. De organisatie moet hiervoor aandacht en tijd voorzien binnen de dagelijkse werking, en de nodige financiële middelen op de jaarlijkse begroting. Risicoanalyse, het invoeren en onderhouden van procedures, het volgen van opleiding en training, regelmatige oefening, het aanleggen en actueel houden van oproepnummers en contactadressen, nazicht en onderhoud van beveiligings- en detectieapparatuur, het maken van back-ups zijn enkele van de vele aandachtspunten.

Een vaak onderschat instrument binnen de veiligheidszorg vormt de inventaris van de bestanden en objecten. Een goede registratie is een sleutelelement voor een kwaliteitsvol erfgoedbeheer en een efficiënte beveiliging. Een degelijke collectieregistratie laat niet alleen toe de toestand van de objecten op te volgen, maar betekent bovendien de belangrijkste informatiebron voor de identificatie van een object, vooral wanneer een nauwkeurige beschrijving gekoppeld is aan een goede fotografische documentatie. Er bestaan verschillende gradaties in het inventariseren van objecten en collecties, van basis tot zeer uitgebreid. Enkele voorbeelden van eenvoudige hulpmiddelen:

• CIDOC-richtlijnen: registratie stap voor stap: als een object het museum binnenkomt
• Object ID, een internationale standaard voor de beschrijving van kunstvoorwerpen, antiek en archeologische items. Deze werd in samenwerking met musea, politie en douane, kunsthandel en antiekhandel en verzekeringen ontwikkeld. Raadpleeg hier een Nederlandse versie van het formulier.

Voor fotografische documentatie kunt u contact opnemen met het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium waar men over meer dan 850.000 fotodocumenten van ons erfgoed beschikt, die geklasseerd zijn volgens de bewaarplaats van het voorwerp, per gemeente, per gebouw. De fototheek kan thans online geraadpleegd worden. Ook sommige erfgoedcellen binnen provinciale cultuurdiensten hebben een uitgebreide inventaris en fotografische documentatie ter beschikking.

Er bestaan heel wat opleidingsmogelijkheden op het gebied van veiligheidszorg, security-management, risico-analyse. Het aanbod is beperkter wanneer het gaat om erfgoedspecifieke opleidingen. Ter oriëntatie kunt u al op zoek gaan op de websites van de federale, Vlaamse en provinciale overheden, en op deze van de Vlaamse Vereniging voor Archief-, Bibliotheek- en Documentatiewezen, de Vlaamse Museumvereniging en op Museum Security Network. Via deze laatste website kan u diverse documenten downloaden, o.a. van nood- en salvageplannen.

FARO vzw biedt specifiek voor musea het handboek MUSAVE (Museum Standaard Audit Veiligheidszorg) te koop of te huur aan. MUSAVE is een instrument om de veiligheidszorg van uw instelling op een hoger plan te brengen. Het bevat een vragenlijst op cd-rom die aan de verantwoordelijke voor veiligheidszorg in het museum een handreiking biedt en concrete hulp om tot een integraal systeem van veiligheidszorg binnen de eigen instelling te komen. Er wordt gewerkt met een uitgebreide audit, een geautomatiseerd beoordelingsinstrument, dat de zwakke en sterke punten aan het licht brengt. Aandacht gaat naar de risicofactoren, de ontwikkelingsstadia van de veiligheidszorg en naar de systematische aanpak. MUSAVE werd ontwikkeld door de Nederlandse Museumvereniging.

Wanneer u te maken krijgt met een diefstal, of meent een vervreemd goed aangeboden te krijgen, neem dan onmiddellijk contact op met de Cel Kunst en Antiek van de Federale Politie. U kunt zelf een aantal websites raadplegen, waarop gestolen kunst en antiek wordt gesignaleerd:

• Stolen art
• The Art Loss Register
• Museum Security Network

Diefstal van kunstwerken uit kerken en kloosters kan voortaan onmiddellijk online geregistreerd worden. Op de website Religieus Erfgoed Vlaanderen vindt u een interactieve databank voor de registratie en bekendmaking van gestolen religieus erfgoed. De online databank is het resultaat van een samenwerkingsproject tussen het Centrum voor Religieuze Kunst en Cultuur, de provincies Oost-Vlaanderen en Antwerpen en het Art Research Team van de Federale Politie. Het is de bedoeling om op deze manier het gestolen erfgoed uit kerken en kloosters meer zichtbaar en kenbaar te maken en zo de kans op het terugvinden ervan te vergroten. Dankzij de directe medewerking van de Federale Politie, die de databank op de website beheert, kan er zeer kort op de bal gespeeld worden. Raadpleeg de databank.

Belangrijk in een doeltreffend veiligheidszorgbeleid is de netwerking. De contacten met de hulpdiensten zoals politie en brandweer van in het vroegste stadium van uw veiligheidsplanning zijn van onschatbaar belang. Zo ook de contacten met gemeentelijke of provinciale veiligheidsambtenaren. Heel wat eigenaars van historische gebouwen zijn lid van Monumentenwacht. Ook deze organisatie is een waardevolle partner in uw veiligheidszorgbeleid. Versterk tevens uw contacten met collega-instellingen. Zij kunnen u kostbare diensten bewijzen wanneer u te maken krijgt met incidenten of calamiteiten, door hun deskundigheid in te zetten, een helpende hand te reiken, noodmateriaal en tijdelijke locatie aan te bieden. Wees erop voorbereid dat u ooit wel eens – soms in moeilijke omstandigheden – zult beroep moeten doen op leveranciers van materialen, transporteurs, restauratoren e.a., waarvan u dan ook best een geactualiseerde lijst bijhoudt.

Het Belgische Blauwe Schild v.z.w. maakt deel uit van het netwerk van het International Committee of the Blue Shield dat, naar het voorbeeld van het Rode Kruis voor de mens, optreedt voor de bescherming van het culturele erfgoed in geval van gewapende conflicten, natuurrampen zoals overstroming, storm, aardbeving, rotsbreuk en andere catastrofen (onder meer ontploffing, brand, waterschade, vandalisme of kernramp). De organisatie beoogt met alle aangepaste middelen het hoofd te bieden aan zowel natuurlijke als menselijke rampen die het roerend en onroerend cultureel erfgoed in eigen land bedreigen. Het Blauwe Schild tracht de erfgoedverantwoordelijken te informeren over hoe catastrofes te voorkomen, en te coördineren in de praktische en vooral professionele hulpverlening wanneer rampen zich voordoen. Door het organiseren van studiedagen en door middel van publicaties stelt het Blauwe Schild knowhow en experts ter beschikking van de internationale instanties in geval van een internationale ramp, catastrofe of conflict. Concreet ijvert het voor een goede wettelijke onderbouw voor de bescherming en de risicopreventie-planning van het patrimonium en steunt elke actie van de overheid en van andere organisaties op het vlak van de preventie, de sensibilisering, de beroepsopleiding en de interventie in geval een ramp het cultureel erfgoed treft.

De wereld van de veiligheidszorg kent een eigen terminologie, waarmee men ook vaak in andere talen te maken krijgt, bijvoorbeeld in anderstalige literatuur, productbeschrijvingen, handleidingen, lezingen op internationale congressen of surfend naar informatie op het wereldwijde web. Daarom werd er een Vocabulary of Museum Security Terms ontwikkeld, een gemeenschappelijke basisterminologie in het vaak moeilijke vakjargon van veiligheidszorg en beveiliging in musea. Voorlopig in vijftien talen, waaronder het Nederlands. Het is het resultaat van de samenwerking tussen het International Committee on Museum Security (ICMS) en het Institut für Museumskunde der Staatlichen Museen Berlin. Raadpleeg de Vocabulary of Museum Security Terms

Meer informatie?

DORGE, V en JONES, SL, Building an emergency plan: a guide for museums and other cultural institutions, Los Angeles, Getty Conservation Institute, 1999, 272 p.

COCKSHAW, P. en LOGIE, CH. (ed.), Het Blauwe Schild internationaal en nationaal. Handelingen van de studiedag in de Koninklijke Bibliotheek van België, Brussel 23 november 1998, Brussel, 2000, 162 p.

Terug naar dossier veiligheidszorg