Incident, calamiteit, ramp

Veiligheidszorg is een belangrijk aandachtspunt voor erfgoedbeheerders. Op de eerste plaats omdat ze verantwoordelijkheid dragen voor personeel en bezoekers, maar ook omdat hen vaak een kostbaar en onvervangbaar patrimonium is toevertrouwd. De kwaliteit van de veiligheid en beveiliging in dergelijke organisaties moet daarom hoog zijn. Belangrijk hierin is een goed preventiebeleid. Dit veronderstelt een grote alertheid en betrokkenheid van elke medewerker binnen de organisatie, maar ook goede contacten en degelijke afspraken met hulpdiensten als politie en brandweer.

Binnen elke organisatie doen zich nu en dan incidenten voor. Hieronder worden voorvallen verstaan die (nog) geen verregaande gevolgen hebben voor het normale functioneren van de organisatie, op de fysische of psychische conditie van personen of op de bewaringstoestand van objecten. Zo kunnen er technische pannes optreden, of kan noodweer toeslaan. Onzorgvuldigheid of onoplettendheid van personeel of bezoekers kan onveilige situaties veroorzaken; vergetelheid (back-up van bestanden!) of verkeerde handelingen kunnen objecten of bestanden in gevaar brengen. Er kunnen ongenode gasten binnendringen; stakingen of overgrote bezoekersaantallen kunnen de veiligheid in het gedrang brengen, enzovoort.

Een goed veiligheidszorgbeleid moet verhinderen dat een incident kan uitgroeien tot een calamiteit. Geef daarom steeds genoeg aandacht aan een incident of bijna-incident door dit te melden aan een overste of de veiligheidsverantwoordelijke. Een praktisch hulpmiddel hierbij is het incidentmeldingsformulier dat door elke persoon van de organisatie kan gebruikt worden (zie bijlage). Een calamiteit is een rampzalige gebeurtenis en overmachtsituatie op plaatselijke schaal, die zich al dan niet plotseling voordoet, ten gevolge van een technisch mankement, een natuurramp, moedwillige beschadiging of vervalproces. Een calamiteit veroorzaakt of kan leiden tot schade aan gebouw en inboedel en brengt personeel en bezoekers in gevaar. De meest bekende vormen zijn brand en overstroming, maar ook ‘langzame’ calamiteiten kunnen een ernstige bedreiging vormen voor het erfgoed, zoals schimmelexplosie, knaagdieren en insectenplagen, schommelingen en extremen in temperatuur en relatieve vochtigheid of onomkeerbare lichtschade (textiel, foto’s, prenten…).

Een ramp (natuurramp, industriële ramp, gewapend conflict) is een gebeurtenis die de plaatselijke schaal overstijgt, waardoor een ernstige verstoring van de algemene veiligheid ontstaat, het leven of de gezondheid van een groep mensen bedreigd wordt of waarbij grote materiële belangen op het spel staan. In deze situatie treedt het rampenplan in werking. Dit plan, opgesteld door een overheid (burgemeester of gouverneur, volgens het type van inzet en de voorziene coördinatie bij eventuele schade) bevat de grote lijnen voor de interventie, waardoor de bevoegde autoriteit de mogelijkheid heeft om de hulpverlening van de verschillende interventiediensten voor te bereiden. Er bestaan algemene rampenplannen (gemeenten, provincies,...) en specifieke rampenplannen (Seveso-bedrijven, spoorwegen, metro, musea, archieven,…).

Voor erfgoedbeherende instellingen is het uitvoeren van een risicoanalyse daarom van groot belang. Zij vormt het uitgangspunt voor de ontwikkeling van een passend risicobeheer. Risicobeheer streeft ernaar zoveel mogelijk te vermijden dat er verliezen optreden, personenverlies, verlies aan gebouw en inboedel, verlies van inkomen of verlies door aansprakelijkheid. Het accent ligt hier dus op preventie. Een checklist voor potentiële risico's vindt u in bijlage.

Meer informatie?
MUSAVE, Museum Standaard Audit Veiligheidszorg

Disaster preparedness and response

Handboek Beveiliging en Veiligheid Musea, Archieven, Bibliotheken, Kerken en overige cultuurgoedbeheerders

Northeast Document Conservation Center

Federal Emergency Management Agency

reCollections. Caring for collections across Australia

Conserve O Gram

Terug naar dossier veiligheidszorg