Archiving 2010 | De herziene Metamorfozerichtlijnen voor digitaliseren van erfgoed en het nieuwe Universal Test Target (UTT)

De Metamorfoze Preservation Imaging Guidelines werden voor het eerst gepubliceerd in 2007 door Bureau Metamofoze, een samenwerkingsverband tussen de Koninklijke Bibliotheek en het Nationaal Archief in Nederland. Deze richtlijnen werden specifiek voor de erfgoedsector ontwikkeld en vormen een zeer gedetailleerde lijst met kwaliteitseisen waaraan scans moeten voldoen, dit om te komen tot accurate, uniforme scans. De richtlijnen kunnen gebruikt worden voor alle tweedimensionale voorwerpen (tekstdocumenten, foto’s, schilderijen, …). Het gaat niet enkele om basiskenmerken zoals resolutie, bitdiepte en kleurprofiel. Aan een hele reeks parameters worden waarden opgelegd die niet overschreden mogen worden. Onder meer signal-to-noise-ratio, spatiale resolutie, geometrische vervorming, uniforme belichting … Deze parameters kon men controleren door een combinatie van verschillende testkaarten te gebruiken zoals o.a. de Kodak Gray Scale Q-13, de Color Checker SG, de QA-2 … Er kwamen maar liefst drie verschillende computerprogramma’s aan te pas om al deze testkaarten te meten. 

De voor Nederland bedoelde standaard groeide uit tot een de facto internationale standaard. Het naleven van de Metamorfozerichtlijnen zorgde voor zeer nauwkeurige scans, maar het was ook tijdrovend om deze tests dagelijks uit te voeren.

Universal Test Target
In september 2009 werd een nieuwe testkaart uitgebracht, het Universal Test Target of UTT (zie foto). Het UTT kwam tot stand door een samenwerking van de KB, IE (Image Engineering Dietmar Wueller) en FMI (Fachverband für Multimediale Informationsverarbeitung). Dit target vervangt alle voorgaande targets. Alle informatie voor de verschillende te testen parameters staat er immers op. Het target is beschikbaar in verschillende formaten, van A4 tot A0. Het UTT is een open standaard.

Zeutschel, een merk van scanners, plaatste een filmpje op YouTube over het gebruik van de UTT (zie onderaan).

De herziene metamorfozerichtlijnen
De versie 0.8 van de Metamorfozerichtlijnen werd in mei 2010 gepubliceerd. De norm werd grondig herzien. Zo werd Adobe RGB afgevoerd en wordt ECI RGB v2 naar voor geschoven als hét kleurprofiel voor 24 bit kleurenscans. Ook Digitaal Erfgoed Nederland adviseert reeds enige tijd om dit profiel te gebruiken i.p.v. Adobe RGB of sRGB.  

Een opvallende wijziging met de vorige versie is dat er nu drie kwaliteitsniveaus zijn:

• Metamorfoze zeer hoge kleuraccuraatheid, bedoeld voor kunstwerken
• Metamorfoze light minder hoge kleuraccuraatheid, bedoeld voor boeken, periodieken, kranten, manuscripten,…
• Metamorfoze extra light lage kleuraccuraatheid, bedoeld voor zwart/wit documenten

De te controleren parameters zijn meestal dezelfde gebleven. Om de parameters te meten zijn er verschillende richtwaarden opgegeven. Afhankelijk van de te meten parameter: in L*, 8 bit voor ECI RGB v2 en 8 bit voor Adobe RGB of in L* en in 8 bit voor 1.8 gamma. De richtlijnen zijn bedoeld voor gebruik in combinatie met de UTT, maar in de bijlagen zijn ook waarden voor andere targets opgenomen.

Controlesoftware
IE ontwikkelde controlesoftware waarmee u kunt nagaan of de kwaliteit van de scans beantwoordt aan de richtlijnen. De software produceert na elke analyse een txt-bestand met de resultaten. De belangrijkste resultaten worden ook toegevoegd aan de metadata van het geanalyseerde bestand.

Gebruik
De komst van de UTT en bijhorende controlesoftware, heeft het naleven van de Metamorfozerichtlijnen vergemakkelijkt. Dit neemt niet weg dat nog steeds een vrij grote hoeveelheid expertise aanwezig moet zijn in de organisatie om deze richtlijnen na te leven. Men moet de gegevens kunnen interpreteren. Indien een waarde de norm overschrijdt, moet men de juiste maatregelen kunnen nemen om de scans terug binnen de norm te krijgen. In scanstudio’s tewerkgesteld personeel zal hiervoor voldoende opleiding nodig hebben. 

Microfilm

Ook in mei 2010 werden richtlijnen voor het digitaliseren van microfilms gepubliceerd.

De toekomst
Intussen wordt er door de KB en IE reeds gewerkt aan nieuwe testtargets. Zo werd de Scanner Reference Chart ontwikkeld. Dit is een zeer kleine target die naast een te digitaliseren document kan worden gelegd tijdens het scannen. Hiermee kan men de kwaliteit tijdens de productie controleren. Software om deze target te kunnen analyseren, is momenteel in ontwikkeling.

Voor het digitaliseren van microfilm is een UTT-versie op 35 mm in ontwikkeling.