Lokaal cultureel-erfgoedbeleid

Erfgoed is overal, vaak in veel meer vormen aanwezig dan je zou denken: roerend en onroerend, materieel én immaterieel. Steeds meer zaken worden vandaag als erfgoed beschouwd: van monumenten, museumobjecten en archiefstukken tot streekdialecten, volkssporten en zelfs de gebruiken rond bijvoorbeeld Sinterklaas of het Suikerfeest. Deze brede benadering opent ook voor lokale besturen enorm veel mogelijkheden om een erfgoedbeleid uit te bouwen.

Erfgoed-in-zicht: Tien handvaten voor een lokaal erfgoedbeleid
Almaar meer lokale besturen zijn overtuigd van het belang van een dynamische en toekomstgerichte erfgoedwerking. Maar hoe zet je een duurzaam erfgoedbeleid op touw? Een structurele aanpak van inventarisatie, behoud en beheer is vaak een hele opdracht. En iedereen heeft de mond vol van cultuurspreiding, -participatie en gemeenschapsvorming, maar hoe kan je de gemeenschap nu echt betrekken bij het erfgoed in je gemeente? FARO zette in 2010 samen met LOCUS een traject op om lokale besturen te begeleiden bij de uitbouw van een lokaal erfgoedbeleid. De resultaten van dit traject hebben we gebundeld in een rapport. In tien paragrafen geven we concrete tips, aandachtspunten en verwijzingen die lokale cultuurprofessionals kunnen helpen bij de opstart en uitbouw van een erfgoedbeleid.

Cultureel-erfgoedconvenants met lokale besturen
Lokale besturen kunnen een cultureel-erfgoedconvenant aanvragen bij de Vlaamse Gemeenschap. Met deze convenants wil de Vlaamse Gemeenschap de betrokken lokale besturen stimuleren om verder werk te maken van hun cultureel-erfgoedbeleid. Hiervoor krijgen deze besturen extra middelen, die zij moeten aanwenden voor extra personeel dat in een cultureel-erfgoedcel wordt ondergebracht. Zo’n cultureel-erfgoedcel is de dienst die, samen met de betrokken lokale besturen, de afspraken uit het convenant moet realiseren.

De cultureel-erfgoedconvenants zijn bedoeld voor lokale besturen die de volgende jaren stevig werk willen investeren in hun cultureel-erfgoedbeleid. Raadpleeg de handleiding van het agentschap Kunsten en erfgoed voor meer informatie of het lees het oriënterende artikel van Gregory Vercauteren over de cultureel-erfgoedconvenants.

Cultureel-erfgoedcellen: werking en historiek
De eerste cultureel-erfgoedconvenants werden in 2000 afgesloten met de grote kunststeden Antwerpen, Gent en Brugge. Vandaag zijn er liefst 21 convenants afgesloten met een stad, een intergemeentelijk samenwerkingsverband, of voor het Brussels hoofdstedelijk gewest, de Vlaamse Gemeenschapscommissie. Een overzicht van de werking van de bijhorende erfgoedcellen vind je op de portaalsite. Wie geïnteresseerd is in de geschiedenis van de cultureel-erfgoedconvenants, en hun plaats in het cultureel-erfgoedbeleid van de voorbije vijftien jaar, kan de brochure Synergie² 2010. Het cultureel-erfgoedconvenants als hedendaags beleidsinstrument downloaden.

Een cultureel-erfgoedconvenant aanvragen?
Wie in aanmerking wil komen voor een cultureel-erfgoedconvenant, moet daarvoor een cultureel-erfgoedbeleidsplan indienen bij de Vlaamse Gemeenschap. In 2011 heeft FARO een praktische handleiding gepubliceerd die lokale besturen kan helpen om, stap voor stap, een onderbouwd beleidsplan op te maken. FARO geeft ook begeleiding en advies voor lokale besturen die interesse hebben in een convenant of een dossier voor een convenant willen indienen.

Erfgoed en intergemeentelijke samenwerking
Samenwerking met andere gemeenten is een belangrijk instrument om uitdagingen vorm te geven en aan efficiëntie en effectiviteit te winnen. Door de krachten op die manier te bundelen kunnen lokale besturen ook de zorg voor en ontsluiting van het erfgoed optimaliseren.

De intergemeentelijke samenwerking is geregeld in het decreet op de intergemeentelijke samenwerking (2001). Dat schrijft onder meer voor dat gemeenten hun samenwerking moeten formaliseren in een juridische structuur, van zodra de samenwerking meer dan eenmalig is. Op initiatief van LOCUS, met de hulp van de VVSG, FARO en de betrokken agentschappen, is er een handig naslagwerk verschenen over intergemeentelijke samenwerking. Dit bevat een introductie tot wat intergemeentelijke samenwerking precies inhoudt en welke juridische vormen er voorhanden zijn. Verder krijgt de lezer tal van tips, aandachtspunten en ook een aantal concrete werkinstrumenten voor de opmaak van statuten of een huishoudelijk reglement. Dit boek kunt u bestellen bij Politeia.

Heb je suggesties of vragen omtrent dit dossier? Neem dan contact op met gregory.vercauteren@faronet.be.

Relevante weblinks

• Agentschap Kunsten en Erfgoed
• LOCUS. Steunpunt voor lokaal cultuurbeleid
• Vlaamse Vereniging voor Steden en Gemeenten
• Portaalsite van de cultureel-erfgoedcellen