Lokaal cultureel-erfgoedbeleid

Erfgoed is overal, vaak in veel meer vormen aanwezig dan je zou denken: roerend en onroerend, materieel én immaterieel. Steeds meer zaken worden vandaag als erfgoed beschouwd: van monumenten, museumobjecten en archiefstukken tot streekdialecten, volkssporten en zelfs de gebruiken rond bijvoorbeeld Sinterklaas of het Suikerfeest. Deze brede benadering opent ook voor lokale besturen enorm veel mogelijkheden om een erfgoedbeleid uit te bouwen.

Waarom investeren in (lokaal) erfgoed? En hoe?

Lokale erfgoedorganisaties bestaan er in alle maten en kleuren. Denk aan een trendy stadsmuseum, een gemeentelijke archiefdienst, een gespecialiseerde erfgoedbibliotheek, maar evengoed aan een heemkundige kring, een carnavalsvereniging of een schuttersgilde ...

Voor al deze lokale erfgoedactoren is het gemeentelijke niveau het eerste en vaak ook het belangrijkste aanspreekpunt. Op dit moment stellen we vast dat de verhoudingen tussen gemeentebesturen en lokale erfgoedactoren volop in beweging zijn. Gemeentebesturen krijgen momenteel meer vrijheid, maar ook meer verantwoordelijkheid om hun beleid vorm te geven en zelf accenten te leggen. Tegelijk worden zij ook geconfronteerd met de loodzware gevolgen van de financieel-economische crisis. Haast overal moeten gemeentebesturen fors, snel en structureel besparen.

In deze publicatie verkennen FARO en VVSG hoe gemeentebesturen en lokale erfgoedorganisaties elkaar in deze turbulente tijden kunnen vinden. Waaruit kan de perfecte match bestaan tussen lokaal cultureel erfgoed en lokaal beleid? Wat kan cultureel erfgoed betekenen voor een gemeentebestuur? En omgekeerd: hoe kunnen gemeentebesturen erfgoedorganisaties ondersteunen? Deze publicatie kunt u bestellen bij Politeia.

Wie er nog genoeg van kan krijgen, kan de gratis publicatie Erfgoed in zicht downloaden. FARO zette in 2010 samen met LOCUS een traject op om lokale besturen te begeleiden bij de uitbouw van een lokaal erfgoedbeleid. De resultaten van dit traject hebben we gebundeld in dit rapport, dat we in 2013 volledig hebben geactualiseerd. In tien paragrafen geven we concrete tips, aandachtspunten en verwijzingen die lokale cultuurprofessionals kunnen helpen bij de opstart en uitbouw van een erfgoedbeleid.

Cultureel-erfgoedconvenants met lokale besturen

Intergemeentelijke samenwerkingsverbanden en de Vlaamse Gemeenschapscommissie kunnen een cultureel-erfgoedconvenant aanvragen bij de Vlaamse Gemeenschap. Met deze convenants wil de Vlaamse Gemeenschap de betrokken lokale besturen stimuleren om verder werk te maken van hun cultureel-erfgoedbeleid. Hiervoor krijgen deze besturen extra middelen, die zij moeten aanwenden voor extra personeel dat in een cultureel-erfgoedcel wordt ondergebracht. Zo’n cultureel-erfgoedcel is de dienst die, samen met de betrokken lokale besturen, de afspraken uit het convenant moet realiseren.

Met het nieuwe Cultureel-erfgoeddecreet (2012) zijn een aantal spelregels veranderd wat de aanvraag van een cultureel-erfgoedconvenant betreft. Raadpleeg de website van het agentschap Kunsten en Erfgoed voor meer informatie.

FARO geeft ook begeleiding en advies aan lokale besturen die interesse hebben in een convenant of een aanvraag voor een convenant willen indienen.Hiervoor kunt u steeds contact opnemen met Gregory Vercauteren (gregory.vercauteren@faronet.be).

Beleidsprioriteiten

Met het nieuwe Cultureel-erfgoeddecreet is een aparte regeling uitgewerkt voor vijf kunststeden: Antwerpen, Brugge, Gent, Leuven en Mechelen. De Vlaamse Regering heeft voor deze steden vier beleidsprioriteiten 'cultureel erfgoed' geformuleerd. Als deze kunststeden met deze beleidsprioriteiten aan de slag willen gaan, kunnen zij hiervoor middelen krijgen vanuit Vlaanderen. Hiervoor moeten zij geen aparte aanvraag indienen; via hun meerjarenplan kunnen zij op de beleidsprioriteiten intekenen.

De nieuwe regeling start in 2014 en is er gekomen naar aanleiding van het Planlastendecreet. Meer informatie over de impact van dit decreet op de cultureel-erfgoedsector vindt u in het artikel “Van Last naar Lust”.

Cultureel-erfgoedcellen: werking en historiek

De eerste cultureel-erfgoedconvenants werden in 2000 afgesloten met de grote kunststeden Antwerpen, Gent en Brugge. Vandaag zijn er liefst 22 convenants afgesloten met een stad, een intergemeentelijk samenwerkingsverband, of voor het Brussels hoofdstedelijk gewest, de Vlaamse Gemeenschapscommissie. Een overzicht van de werking van de bijhorende erfgoedcellen vind je op de portaalsite. In 2012 heeft Gregory Vercauteren nog een artikel gepubliceerd over deze cultureel-erfgoedcellen dat u gratis kunt downloaden via de website van Heemkunde Vlaanderen.

Erfgoed en intergemeentelijke samenwerking

Samenwerking met andere gemeenten is een belangrijk instrument om uitdagingen vorm te geven en aan efficiëntie en effectiviteit te winnen. Door de krachten op die manier te bundelen kunnen lokale besturen ook de zorg voor en ontsluiting van het erfgoed optimaliseren.

De intergemeentelijke samenwerking is geregeld in het decreet op de intergemeentelijke samenwerking (2001). Dat schrijft onder meer voor dat gemeenten hun samenwerking moeten formaliseren in een juridische structuur, van zodra de samenwerking meer dan eenmalig is. Op initiatief van LOCUS, met de hulp van de VVSG, FARO en de betrokken agentschappen, is er een handig naslagwerk verschenen over intergemeentelijke samenwerking. Dit bevat een introductie tot wat intergemeentelijke samenwerking precies inhoudt en welke juridische vormen er voorhanden zijn. Verder krijgt de lezer tal van tips, aandachtspunten en ook een aantal concrete werkinstrumenten voor de opmaak van statuten of een huishoudelijk reglement. Dit boek kunt u bestellen bij Politeia.

FARO, LOCUS en VVSG sloegen begin 2013 de handen in elkaar voor een traject over intergemeentelijke samenwerking binnen cultuur en erfgoed. Met dit traject wilden we een aantal instrumenten en concrete tips meegeven om de meerwaarde en de slagkracht van uw intergemeentelijk samenwerkingsverband te vergroten. Dit traject bestond uit drie bijeenkomsten, waarvan we telkens een uitgebreid verslag hebben gemaakt. De verslagen en bijhorende powerpointpresentaties kunt u hier downloaden.

Hebt u suggesties of vragen omtrent dit dossier? Neem dan contact op met gregory.vercauteren@faronet.be.

Relevante weblinks